İSLAMDAN ÖNCƏ TÜRK TOPLUMUNDA QADININ DƏYƏR VƏ ÖNƏMI..

    İSLAMDAN ÖNCƏ TÜRK TOPLUMUNDA QADININ DƏYƏR VƏ ÖNƏMI..


    Umuxanım Hüseynzadə

     

    Qədim Türk cəmiyyətlərində ailə ən əhəmiyyətli ictimai birlik olduğundan, ailənin təməlini təşkil edən qadın, Türk dastanlarında və Türk fəlsəfəsində elə uca bir mərtəbəyə qoyulmuşdur ki, qadını bir yüksək varlıq halına gətirən törəyə və mədəniyyətə heyran olmamaq mümkün deyil. Qadın, kişinin yeganə yoldaşı və uşaqlarının anası olduğundan başqa həm də əhəmiyyətli bir vəzifə ilə vəzifələndirilmişdir. O, Türk Millətinin tək bərəkət mənbəyi kimi dəyərləndirilmişdir. Qadına verilən bir sıra hüquqlardan bəhrələnərək Türk xanımı xanların, xaqanların, cəngavərlərin qarşısında ona hörmətlə təzim olunduğu bir şərəf abidəsi kimi baxılmışdır. Türk dastanlarında qadın ilahi bir varlıq mövqeyinə yüksəldilmişdir. Belə ki, əlçatmazlığı, toxunulmazllğı, qürur və şərəf qaynağı olması, onu hər zaman istər ailə istərsə də cəmiyyət içində yüksək dəyərə sahib etmişdir.
    Ən qədim Türk inancına görə, "Xan ilə Xatun" göy ilə yerin övladları olmuşdur. Qadın burada yeddinci qat göyə yüksələn bir varlıq kimi səciyyələndirilmişdir. Qadına, belə bir müqəddəslik verən törədə onun döyülməsinin, xor görülməsi əsla mümkün olmayıb. Türk mədəniyyətində və dastanlarında qadın kişinin daim yanında, onun güc və ilham qaynağı olmuşdur. Dədə Qorqud hekayələrindən olan "Dəli Domrul" da, Domrul canının əvəzini qadınından tapmış, qadın ona heç çəkinmədən canını verəcəyini söyləmişdir. Yenə Türk mədəniyyətində dastan qəhrəmanlarından biri yaxşı at minən, qılınc istifadə edən, döyüşə bilən qadınlarla evlənmək istəməsi qeyd olunmuşdur. Necə ki, Dədə Qorquddakı Bamsı Beyrək hekayəsində iştirak edən "Banu Çiçək" bunun ən gözəl və bariz nümunəsi kimi göstərilə bilər.
    Qırğızların Manas Dastanında qadın, evinin, namusunun qoruyucusudur. Qazaxlarda qadına verilən dəyər bu atalar özüyləçox gözəl izah edilmişdir: "Birinci zənginlik səhiyyə, ikinci zənginlik isə qadındır." Bütün Türk dastanlarında Qadına sarsılmaz bir hörmət, sevgi və sədaqət ən üstün dərəcədəvurğulanmışdır. Gərdəyə girdiyi gün muradına çatmayıb öz ərənini döyüşə yola salıb, yalnız qalan qadın əri ölənə qədər onu gözləyəcəyini və üzərinə heç bir kişi tanımayacağına and içərmiş. Qadınların döyüşdə düşmənin əlinə keçməsi isə Türk kişisi üçün böyük bir zillət sayılardı. OğuzXaqan Dastanında qadına təcavüz edənlərin öldürüldüyü və ya gözlərinə mil çəkildiyi ifadə edilməkdədir. İran tarixçilərindən biri olan Gərdizi belə demişdir: "Məlumdur ki, Türk qadınları çox iffətlidirlər." Burda iffət deyərkən Gərdizi məhz Türk qadınının əxlaqi təmizliyini tərənnüm etmişdir. Bu tərif boşuna deyil. Necə ki, qadın adları arasında təmiz, fəzilətli mənasına gələn "Hun, Sabir, Arik, Arig, Uyğur" kimi adların olması səbəbsiz deyil. Eyni şəkildə İbni Batuta öz Şahnaməsində Krımdakı xatirələrini izah edərkən belə demişdir: "Burada qəribə bir hala şahid oldum ki, o da Türklərin qadınlarına göstərdiyi hörmətdir. Burada qadınların qiyməti və dərəcəsi kişilərdən daha üstündür."

    İslamiyyətdən əvvəl Türk toplumlarında qadınsız bir iş görülməzdi.Qadın kişinin tamamlayıcısı idi. O, davamlı kişinin yanında onunla çiyin-çiyinə mübarizə aparardı. Xarici dövlətlərin elçilərinin qəbulunda Xatun da Xaqanla bərabər olardı. Mərasim və şölənlərdə qadın, Xaqanın solunda oturar siyasi və inzibati söhbətlərdə sərbəst şəkildə iştirak edər öz fikirlərini azad bəyan edərdi. Məsələn,böyük Hun İmparatorluğu adından Çin ilə ilk sülh anlaşmasını Mete Xanın xatunu imzalamışdır.
    Urgənc hökmdarı Ərəb Məhəmməd xanın oğlu, 1643-cü ildə Aral özbəklərinin, 1644-cü ildən isə Xivənin xanı olmuşdur.
    Əbülqazi Bahadır Xan "Şəcərəyi tərakimə” (1659) və "Şəcərəyi türk” (1663) əsərlərində bir sıra türk xalqlarının tarixi haqqında qiymətli məlumatlar, həmçinin xalq əfsanələri, rəvayətlər, atalar sözü və s. haqqında xeyli yazılar yazmışdır. O, Oğuz elində, yeddi qızın uzun illər boyu bəylik etdiyini izah etmiş və bu qızların adlarını belə sıralamışdır: "Boyu Uzun Burla, Barçın, Salur, Şənbə Hatun, Küni Körkli, Kerç buladı, Kuğatlı xanım. Bu əsərlərdə Türk qadını, digər cəmiyyətlərdə olduğu kimi təzyiq altında tutulmur, aşağılanmırdı. Qadının ucalığı haqqında Altay dağlarının ən yüksək zirvəsinə "Qadınbaşı" adı verilərək, sanki əsrlər sonrasına bir mesaj kimi verilirdi.
    Türk millətinin İslamdan əvvəl öz qadına verdiyi dəyər heç də digər millətlərdə eyni deyildi. Onlarda qadına münasibət tamamilə fərqli və acınacaqlı halda idi .Cahiliyyə dövründə Ərəblərdə, qadının ərinin yanındakı dəyəri, alınıb satılan bir maldan fərqsiz idi. Ərəb kişisi heç vaxt qadını ilə bir yerdə oturmaz, onunla yeyib içməz və qərarlar qəbul etməzdi. Eyni zamanda qadının heç bir miras haqqı yox idi. Halbuki, Türk toplumunda qadın miras hüququna malik idi. Məsələn; Yakutlarda qadının özünə aid mülkü mövcud olmuşdur. Buna "and" və ya "nəmsiz" adı verilmişdi. Qadının bunu istədiyi kimi istifadə etmək hüququ vardı. Çində isə, boşanma haqqı yalnız kişiyə məxsus idi. Qadınların belə bir haqqı yox idi. Halbuki Türk toplumunda qadını bütün bu hüquqlara sahib idi. "Ər arvadını, qadın da ərini boşaya bilərdi. Ər arvadının gətirdiyi cehizin əvəzini verər, qadın isə pul vermək və ya mehrindən imtina etməklə ərindən boşana bilirdi."
    Qədim Türk qadını tam hüquqlu bir fərd kimi, Roma qadınından daha çox hüquqlara sahib idi. Roma hüquq qaydalarına görə qadın, öz malı, mülkü üzərində hökm və ya vəsiyyət edə bilməzdi. Roma qanunları qadını tam hüquqlu qəbul etmirdi. Onu nöqsan ağıllı sayırdı. Romada dul qadının evlənməsi cinayət sayılırdı. Çində yeni doğulan uşaq, oğlan olduğu təqdirdə bahalı parçalara, qız olduqda isə bez parçalarına sarılırdı. İranda isə qanları dəyişməmək üçün yaxın qohumlarla evlilik uyğun görülmüşdür. Bu səbəbdən zamanla ana və bacıları ilə evlənənlər də ortaya çıxmışdır. Eyni şəkildə Cahiliyyə Ərəblərinin qız uşaqlarını diri-diri basdırmağı zamanın ən acı bir həqiqəti olmuşdur. Qız uşağına sahib olmaq ata üçün şərəfsizlik sayılmışdır. Bundan yüz il əvvələ qədər qadın, kişinin süfrəsinə oturma haqqına sahib olmadığı kimi, soruşulmadan sözə başlaması da caiz deyildi. Əri başının ucuna böyük bir çubuq asardı ki, arvadı nə zaman bir əmrini yerinə yetirməzsə onu istifadə etsin. Qadının sözüəsla qızı yanında keçərli sayılmazdı. Oğlan uşaqları isə, analarına ev içində bir xidmətçi qadından çox dəyər verməzdilər".
    Məhz belə bir dövrlərdə, başqa millətlərin qadınları ilə yanaşı Türk qızları və qadınları, cəmiyyətin şərəfli bir fərdi olaraq etibar görmüşlər. Türk qadınının belə ehtişam içində, hörmət görərək yaşaması Türk xarakter və mədəniyyətinin yüksək dəyərlərə layiq olduğunun bariz nümunəsidir.

    Qadın bəşəriyyətin anasıdır. Ona dəyər vermək bütün toplum və cəmiyyətlərin ən ümdə vəzifəsi və borcudur!

     


    скачать dle 10.6фильмы бесплатно

    Oxunub : 109


    Digər Xəbərlər
    Gündəm
    İdman Xəbərləri
    Şou-Biznes
    Facebook Səhifəmiz
    İçxəbərlər.info © 2015 - Bütün Hüquqlar Qorunur. Saytdan götürülən bütün materiallara istinad vacibdir.
    SON XƏBƏRLƏR LENTİ:
    Yeni ilin ən böyük HADİSƏSİnə az qalıb... “ABŞ DÜNYANI DİNİ MÜHARİBƏYƏ SÜRÜKLƏYİR” – “Bu prosesin Qüdsdən başlanması daha da təhlükəlidir” Türkiyə Şərqi Qüdsdə öz səfirliyini açacaq Minik avtomobili aşdı - yaralılar var Türkiyədən Ermənistana sərt cavab – “Azərbaycan torpaqları işğaldan azad edilməyincə, protokollar təsdiq edilməyəcək, Xocalı Soyqırımının hesabını verin” Yol polisi Azərbaycan yığmasının velosipedçilərini saxladı - Video DJB.AZ informasiya portalının təsisçisi TƏŞƏKKÜRNAMƏ ilə təltif olunub Zərraf Təhməzoğlunun “Gorumuza sarı gedək!” adlı kitabının təqdimat mərasimi keçirildi Mehriban Əliyeva ordenlə təltif olundu Gəncədə evdə partlayış -14 yaşlı oğlan yaralandı Sürücü: And olsun bu sükana, xaşla vurmuşam – Video Əmək kitabçaları tarixə qovuşur – VİDEO Göyçayda intihar hadisəsi baş verib. Kanallarımızın başı çalıb-oynamağa elə qarışıb ki... Metroda qadınların davası faciə ilə bitdi - Video Bələdiyyə vergilərinin toplanılmasını necə asanlaşdırmaq olar? Rusiya telekanalında azərbaycanlı və erməni ekspertlər əlbəyaxa oldu Kurikulum sistemində böyük dəyişiklik – Müəllimlər, DİQQƏT Dollar bu gün neçəyədir? Fələstinin İnformasiya nazirinin müavini Mahmoud Khalefa Azərbaycana təşəkkürünü bildirib. Oqtay Rza ilə görüş keçirildi Bu gün Milli Məclis 39 məsələyə baxacaq Tovuzda 52 yaşlı kişi spirtli içkidən komaya düşdü “Oxu!”yanlarla “Oxu!”mayanlar Birini maşın vurdu, digəri isə hıçqıraraq ağladı – HƏR KƏS BU İTDƏN DANIŞIR (VİDEO) “Zərrab 2”: ABŞ daha bir türk iş adamını həbs etdi Şəhidimiz var - CƏBHƏDƏN ACI XƏBƏR Göldə balıq tuturdu, “tok” vurub öldürdü "Loğman" Qaçınlara dayaq Mərkəzi ictimai birliyinin təşkilatçllığı ilə Kənan Balaya gözəl xeyriyyə tədbiri kəçirildi. Alpaqut döyüş sənətinin qurucusu “Dostluq medalı” ilə təltif edilib. O baxışlar gözlərimi, oradan keçərək qəlbimi yandırdı-Q.Paşayeva “Nar” abunəçiləri həftə sonlarında pulsuz danışır Tələbələr 15 il bu hüquqlarından istifadə edə biləcəklər- Təhsil Nazirliyi Dəm qazından boğulub öldü- Göygöldə Bakı Yeni ilə hazırlaşır - REPORTAJ 14 dekabrda gözlənilən hava şəraiti BMT-nin iclasında bu qətnamə qəbul edilib Dolların sabaha olan məzənnəsi Bakıda qəza: Prospekt iflic oldu – FOTO Fələstin İsraillə bütün sazişləri ləğv etdi Azərbaycanda uşaq kürəyində cinsiyyət orqanı ilə doğuldu – FOTO Bir günə məşhurlaşan ağdamlı müəllim-tələbə - Video Q.Paşayeva İraq hökumət və parlament üzvləri ilə görüşdə Xocalı soyqırımı ilə bağlı rəsmi mövqe bildirməyə çağırış edib. Fazil Məmmədovun əmlakları əlindən alınmağa başlandı – TƏFƏRRÜAT Trampın təklifini Moskva qəbul etmədi - Tillerson Keçmiş polis rəisinin müavini bir çox gizlinlərin üstünü açıb “Fəxr edirəm ki,Heydər Əliyevin siyasi kursunun fəal təbliğatçısıyam” Son Dəqiqə! İsrail Qəzzanı Vurdu: 2 Fələstinli Həyatını İtirib Dayə 1 yaşlı uşağı vəhşicəsinə döydü - Video Q.Paşayeva Bağdadda İraq Türkman Qardaşlıq Ocağını ziyarət edib, Qarabağ həqiqətlərindən danışıb və əməkdaşlığı artırmalıyıq deyib İranda 6,2 bal gücündə zəlzələ olub. Göyçayda sərnişin mikroavtobusu aşıb, xəsarət alanlar var Avstriyada qaz kəmərində partlayış baş verib “Heydər Əliyevi aeroportdan yola saldıq...” - Məhərrəm Əliyev Prezident və ailəsi Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdi Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi Qüds şəhəri ilə bağlı BƏYANAT verdi Məşhur akrobat 62-ci mərtəbədən yıxılaraq can verdi — VİDEO Heydər Əliyevlə indiyədək dərc olunmamış - Müsahibə Vergilər Nazirliyində bütün əməliyyatlar dondurulub Messi daha bir rekorda imza atdı Elxan Şahinoğlu: “Bu adam nə edirsə, Azərbaycan əleyhinə edir” Fazil Məmmədovun işdən çıxarılması ilə bağlı 4 milyardlıq oğurluq iddiası Liderlərin İstanbul sammiti - Ərdoğan və Əliyevdən sərt mövqe "Toyota Land Cruiser"lə qəza törədən İcra Hakimiyyətinin məsul işçisidir - ÖLƏN VƏ YARALANAN VAR Ərdoğandan Trampa Sərt Cavab: "Ey Tramp, Tək Başına Əmlakmı Alıb Satırsan!" Umuxanım Hüseynzadə: "Zaman birlik və həmrəy olmaq vaxtıdır!" Bakının ən böyük yolkası qurulur: Bulvarda yeniliklər olacaq – VİDEO Xocalıda 4 yaşında əsir düşən Mehdi evləndi - FOTO Balakəndə avtomobilin vurduğu 61 yaşlı qadın ölüb “Bakı Metropoliteni”ndə ixtisarlar başladı - İşçilər etiraz edir Kredit borcu olanlara şad xəbər – VİDEO "K.FABUEL"Modalar evinin açlışı oldu. Beynəlxalq sülh mükafatına namizəd kimi Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri İRƏLİ SÜRÜLDÜ - FOTO Müğənni Ülkər Quliyevanın döğum günüdür Çiskin, duman olacaq - SABAHIN HAVASI Azərbaycan nefti 2% bahalaşıb Avtomobil avtobus dayanacağına çırpıldı - 5 nəfər öldü Səhiyyə Nazirliyi uşaq intiharlarının səbəblərini açıqlayıb Dünya tarixinə yön verən 5 türk imperiyası – Axar TV Goranboy Icra Hakimiyyətində gecə saat 9-da iclas olub Bakıda həbs edilən erməni əsilli Rusiya vətəndaşı həbsxana rejiminə keçirilib- Məhkəmə qərarı Onlar əməlli-başlı ev iti olublar, artıq hürmürlər” -Qulu Məhərrəmli Orta məktəblərdə riyaziyyat fənni düzgün tədris olunur? Onkoloji xəstələr: “Pullu müalicə və pulsuz ağrıkəsicilər…” Saakaşvili aclıq aksiyasına başladı Xoşbəxtlik istəyənlər üçün... – Video Qarabağ döyüşçüsü iştirakçılıq vəsiqəsini alabilmir: "AZƏRBAYCAN MİLLİ KARATE FEDERASİYASI" və "ARPAÇAY KARATE KLUBU" nun təşkilatçılığı ilə “Nar” BakuTel stendində keçirilmiş müsabiqənin qalibləri mükafatlandırıldı Q.Paşayevanın Düzce Universitetində Qarabağ həqiqətləri ilə bağlı tədbirlərin artması təklifini rektor dəstəkləyib "Camaat acından qırılır, siz "Şaxta baba" hayındasınız" - BŞİH rəsmisi İnsan komediyası.. Bayram süfrəsi neçəyə başa gələcək? Gədəbəyin icra başçısı yolkəsənlik edir - qonşunun yolunu kəsib, sahibkarın obyektinə yol açır – QALMAQAL, VİDEO Daha bir universitetdə rektorla tələbə arasında qalmaqal Əminliklə deyirəm: İsraili qanlı savaş gözləyir - Kadırov Atabəylərin sikkəsi tapıldı: üstünəki yazı... “Azerfon”​ yeni baş icraçıdirektorun təyinolunduğunuelan edir Vahid Əhmədov: “Hansısa oliqarxın rayonlara ”krışa"lıq etməsi düzgün deyil" Britaniya mətbuatı: Zərrab məsələsi Türkiyəyə milyardlarla dollar ziyan vura bilər
    File engine/metagen.php not found.