YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA » İçxəbərlər.info - Xəbərin doğru ünvanl !

    YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA

    YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA


    Yuriy Onişenko

    "Yevropeyskaya pravda”, Ukrayna

     

    Artıq kiberməkan əvvəllər su, hava və quruda olduğu kimi, döyüş meydanına çevrilib. Çoxları üçün görünməz olan təhdidlər, əslində, adi silah istifadəsindən daha çox və sürətli problem yarada bilər. 

    NATO rəsmi olaraq kiberməkanı əməliyyat mühiti kimi tanıyıb və beləliklə, onda mövcud olan təhdidləri hərbi təhdidlərlə bərabərləşdirib. Alyansda yeni təhdidlər nəzərə alınmaqla, müdafiə strategiyasına yenidən baxılır. Bunun üçün noyabrın əvvəlində Kiberəməliyyatlar Mərkəzinin yaradılması qərara alınıb və Rusiya təhdidiylə bağlı olaraq, komanda strukturunda artıq islahat aparılıb.

    ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Norveç, İspaniya, Danimarka və Hollandiya artıq öz hərbçiləri üçün kibermüharibə şəraitində fəaliyyət mexanizmlərini işləyib hazırlayır və ümid edirlər ki, ümumi kibertəhlükəsizlik doktrinası 2019-cu ildə işləməyə başlayacaqdır.

     

    Estoniya kibermüdafiənin ağzında

     

    Avropanın kibermüdafiəsinin möhkəmləndirilməsində Estoniya aparıcı rol oynayır. Bu kiçik Baltik ölkəsi İnformasiya Texnologiyaları (İT) sferasında bütün kontinent ölkələri arasında, demək olar ki, ən qabaqcılıdır. Burada elektron hökumət fəaliyyət göstərir, seçkilərdə elektron səsvermə keçirilir, onlayn olaraq göstərilən çoxsaylı xidmətlər mövcuddur. Estonlar zarafatla deyirlər ki, onların ölkəsində onlayn mümkün olmayan yalnız iki şey vardır – boşanmaq və öz ölümü haqqında məlumat vermək.

    NATO-nun Kibermüdafiə üzrə qabaqcıl texnologiyalar birləşmiş mərkəzinin (CCDCOE) Tallindəki mənzil-qərargahı

     

    Təəccüblü deyil ki, bu gün Avropa kibertəhlükəsizliyinin flaqmanı olan, NATO-nun Kibermüdafiə üzrə Qabaqcıl Texnologiyalar Birləşmiş Mərkəzi (NATO Cooperative Cyber ​​Defence Centre of  Excellence – CCDCOE) məhz Tallində yaradılıb. NATO-da formal olaraq komanda strukturuna daxil edilmədən akkreditasiya olunan bu Mərkəz alyansın kibertəhdidlərdən müdafiə üzrə fəaliyyətinə böyük təsir göstərir. Mərkəzi 7 ölkə təsis edib, ancaq bu gün onların sayı 20-yə çatıb –  17-si NATO üzvü, 3-ü isə tərəfdaş dövlətlərdir.

    Mərkəzin Tallinin ətrafındakı mənzil-qəragahı mühafizənin rejim obyekti hesab etdiyi hərbi bazaya heç oxşamır. Daş divarlarının qalınlığı 1 metrdən çox olan, bir neçə iki mərtəbəli bina. Və heç bir Wi-Fi şəbəkəsi, yalnız müdafiə olunan rabitə kanalları.

    Mərkəzin unikallığı ondadır ki, orada hərbçilər, mülki şəxslər və hökumət nümayəndələri bir yerdə işləyirlər. Mərkəzin işi üç əsas istiqamətə yönəlib: tədqiqat, təlimlər və tədris.

    Qeyd etmək lazımdır ki, bu, hakerlərlə mübarizə üzrə əməliyyat hissəsi deyil. Xeyr, onlar müxtəlif ölkələrdən olan, sonradan milli kibertəhlükəsizliyi təmin edən mütəxəssisləri məşq etdirir, həmçinin NATO və tərəfdaşlarla informasiya mübadiləsi edirlər.

    Ən pis kibertəhdid tipi haqqındakı suala Mərkəzin direktoru Merle Mayqre birmənalı cavab verir: bu, dövlət səviyyəsində dəstəklənən hücumlardır.

    Mayqre qeyd edir ki, "İnfrastruktura və hərbi obyektlərə yönəlik ciddi və uzunmüddətli hücumlar üçün yalnız böyük ölkələr yetərli ehtiyatlara malikdir”. O, konkret ölkə adı çəkməkdən imtina edir. Yeri gəlmişkən, Böyük Britaniyanın Baş naziri Tereza Meyin bu yaxınlardakı, "Rusiya kimi düşmən ölkələrin hərəkətlərinə göz açmağa” çağıran kəskin bəyanatını xatırlamaq kifayətdir. İki həftə bundan əvvəl Böyük Britaniyanın Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi Rusiyanı Britaniya KİV-lərinə, enerji və telekommunikasiya sektoruna hücumda ittiham etdi, britaniyalılarsa CCDCOE-nin iştirakçılarıdır.

    Mərkəz hər il kibermüdafiə sahəsindəki ekspertlərə dünyada ən böyük "Locked Shields” kibertəlimi keçirir. Mahiyyətcə bu, əfsanəyə görə, düşünülmüş ölkənin haker hücümüna qarşı mübarizə aparan komandaların yarışıdır. Fiziki olaraq, bütün komandalar öz ölkələrində qalırlar, mərkəzdə yalnız müşahidəçilər olur. Onların vəzifəsi – real zamanda kiberhücümü dəf etmək və həyati mühüm olan ifrastrukturu müdafiə etməkdir. Təlimlərdə real obyektlərə hücüm modullaşdırılır və həqiqi hücum zamanı tətbiq edilən protokollar işə salınır.

    Mərkəzin səylərilə, hücum zamanı ölkələrin əməl edəcəyi, kibermüdafiə üzrə doktrina – vahid hərəkət alqoritmi işlənib hazırlanır. Ən başlıcası odur ki, doktrinada əks-tədbirlər mexanizmi də yazılacaqdır. Gözlənilir ki, NATO bu doktrinanı 2019-cu ildə qəbul edəcək.

     

    Müdafiədən hücuma

     

    2007-ci ildə Estoniya dünyada Rusiyanın dövlət səviyyəsində dəstəklədiyi hakerlərin hücumuna məruz qalan ilk ölkə oldu. Təəccüblü deyil ki, kibermüdafiə artıq Müdafiə Nazirliyinin əsas iş istiqamətlərindən biridir. Bu il Estoniyada NATO-nun miqyaslı hərbi kibertəlimi – "Cyber ​​Сoalition” keçirildi. Onlar "Locked Shields” təlimindən onunla fərqlənirlər ki, ilk növbədə ölkələrin qarşılıqlı əlaqəsi və təsiri üçün nəzərdə tutulurlar.

    Təlimlərin direktoru general-leytenant Andres Kuusk izah edir: "Bu, nə haker marafonu, nə də yarışdır. Bizim əsas vəzifəmiz – ölkələri qarşılıqlı əlaqəyə və təhdidlərə birgə cavab verməyə məcbur etməkdir”.

    Bu il təlimlərdə 20 NATO ölkəsi, 5 tərəfdaş ölkə, həmçinin NATO və ilk dəfə AB strukturları iştirak etdilər. İştirakçılara 6 ssenari təklif edilir, onlar bunlardan istənilən birini və ya hamısını birdən seçə bilərlər. Əfsanələrdən biri Estoniyada qeyd edilən, tamamilə real vəziyyət olan, Müdafiə Nazirliyi əməkdaşlarının ağıllı telefonlarının "sındırılması”dır. Təlimlər zamanı iştirakçılar yalnız təhdidlə mübarizə etməməli, eyni zamanda müəyyən etməlidirlər ki, digər ölkələrlə informasiya mübadiləsi etməlidilərmi.

    Kuusk qeyd edir: "Şəbəkədə baş verən insidentlər çox həssas məsələdir, heç də hər kəs, hətta həllini tapsa da, informasiyanı bölüşmək istəmir. Hər gün dünyada kritik infrastruktur obyektlərinə onlarla kiberhücum olur və bizim vəzifəmiz onlara hazırlaşmaqdır”.

    Kibersilahdan istifadə problemi Avropada həssas məsələdir, belə ki, demokratik hökumətlər avtoritar rejimlərin istifadə etdiyi eyni metodlardan istifadə etmək istəmirlər. Hələlik, NATO mütəxəssisləri öz diqqətlərini şəbəkələrin müdafiəsinə və məlumatların oğurlanması və ya onlarla manipulyasiya edilməsi cəhdlərinin qarşısının alınmasına cəmləyirlər. Ancaq ayrı-ayrı ölkələr yalnız müdafiəyə hazırlaşmırlar. ABŞ, Böyük Britaniya, Hollandiya, Almaniya və Fransa öz silahlı qüvvələri tərkibində artıq kiberkomandanlıq – kiberhücumlarla mübarizə üçün, eyni zamanda cavab zərbəsi endirmə qabiliyyəti olan xüsusi hissələr yaradıblar.

    Estoniya 2020-ci ildə əks-tədbirlər üçün kibersilahının da olacağını nəzərdə tutaraq, oxşar hissəni növbəti ildə istifadəyə vermək niyyətindədir. Estoniya Müdafiə Nazirliyinin nümayəndəsi Erki Kodar qeyd edir: "Siz kiberməkanda yalnız müdafiə ilə məhdudlaşa bilməzsiniz”.

    Şərq tərəfdaşlarının təhlükəsizliyi

     

    Estoniya kibertəhlükəsizlik sahəsində şərq tərəfdaşları ilə, o cümlədən Ukraynavə Gürcüstanla əməkdaşlığa da diqqət ayırır. Birgə iş əsasən personalın hazırlanmasından, texniki məsləhət və avadanlığın verilməsindən ibarətdir. Bu ilin aprelində Estoniya Müdafiə nazirliyi general Valeri Saarı Ukraynada müdafiə texnologiyaları və innovasiyaları üzrə nümayəndə təyin etdi. Estoniya həmçinin, Ukraynanın kibertəhlükəsizliyinin dəstəklənməsi üçün NATO-nun müvafiq fonduna 100 min avro ayırdı.

    Kodar qeyd edir: "Biz Ukraynanın Müdafiə Nazirliyi, mülki sektoru və sənayesilə əməkdaşlıq edirik. Ukraynada kiberagentliyin yaradılması təşəbbüsü də var, biz onu dəstəkləyirik”.

    Ukrayna hərbçiləri kibertəlimlərdə hələ iştirak etmirlər, ancaq Estoniyada qeyd edirlər ki, yeni iştirakçıları qəbul etməyə hazırdırlar. Axı Rsusiya kibertəhdidinin Ukraynadan keçməklə, Avropaya da asanlıqla zərər vura biləcəyini anlayırlar. "Petya.A" kompüter virusu bu yaxınlarda buna inanmaq imkanı yaradıb artıq…

    Tərcümə Strateq.az-ındır


    скачать dle 10.6фильмы бесплатно

    Oxunub : 122


    Digər Xəbərlər
    Gündəm
    İdman Xəbərləri
    Şou-Biznes
    Facebook Səhifəmiz
    İçxəbərlər.info © 2015 - Bütün Hüquqlar Qorunur. Saytdan götürülən bütün materiallara istinad vacibdir.
    SON XƏBƏRLƏR LENTİ:
    DAA prezidenti AAK prezidentini istefaya dəvət edir İndoneziyada güclü zəlzələ olub Azərbaycan nefti yenidən 73 dolları ötdü Ukraynada raket qurğusu bina ilə toqquşdu Kələm xərçəngi necə əngəlləyir? - Alimlərdən xəbərdarlıq Lənkəran sakini sinəsinə dəryaz batması nəticəsində ölüb Bakı Avrasiya Universiteti boş qalan plan yerlərinə qəbul elan edir Hacıqabulda avtomobil aşdı - Xəsarət alan var Binədə qətl hadisəsi Dolların bugünkü məzənnəsi Xaçmazda qadın intihar etdi - Özünü hərəkətdə olan avtomobildən ataraq Türkiyədə AKP heyəti qəzaya düşdü: 5 ölü 18 avqustda gözlənilən hava şəraiti SALYAN SAKİNİNDƏN NARKOTİK GÖTÜRÜLÜB Zərdab sakini Fikrət Məmmədova müraciət edir : 6 yaşlı qızının həyatını xilas etmək istəyir Q.Paşayeva Türkmənistan, Qırğızıstandan gəlmiş nümayəndə heyətləri və Rusiyada yaşayan türk xalqlarının təmsilçiləri ilə görüşdə Qarabağdan danışıb Ağdaşda 54 yaşlı kişi özünü asaraq öldürüb Deputat azərbaycanlıları sahibsiz evdə qeydiyyata aldı ABŞ İlqar Məmmədovun azadlığa buraxılmasını alqışlayır “Nar” 700 bal toplamış abituriyentləri mükafatlandırdı - FOTOLAR Bərdədə 17 yaşlı qız qaçırıldı “Nar” müştəri loyallığı indeksinə görə liderdir Azərbaycanlı jurnalistin döydüyü hamilə həyat yoldaşının DƏHŞƏTLİ görüntüləri - FOTO Gəncədə terror planlayan şəxs məhv edildi - Aşurada imamı öldürəcəkdi Q.Paşayeva qardaş Türkiyə, Özbəkistan heyət və Başqırd, Uygur və Noğay Türklərinin təmsilçiləri ilə Qarabağdan danışıb Üşütməz pencəyim məzar daşını... Leysan yağışlar şimal-qərb bölgəsinə ziyan vurub - VİDEO Ermənistanın növbəti təxribatı nəticəsində hərbi qulluqçumuz yaralanıb-Rəsmi Çaylarda suyun səviyyəsi dəyişdi Daha bir körpə doğuş zamanı öldü Bu, tarixi əhəmiyyətli sənəddir - Prezident Tonlarla sarımsaq anbarlarda qalıb - Video Layihənin müddəti sona çatsa da “İcma əsaslı sosial reabilitasiya mərkəzi”nin fəaliyyəti davam edəcək. Mingəçevirdə avtomobil aşıb, sürücü ağır yaralandı Albaniyada 5,1 bal gücündə zəlzələ baş verdi Sərnişin təyyarəsi yoxa çıxdı Türkiyədən ABŞ-a ciddi mesaj: Rusiya və... Eşqin şəhidi" adlı kitabın təqdimatı keçirildi. Bakıda kafedə qətl törədən iki nəfər saxlanılıb Azərbaycan bu il ən çox hansı ölkəyə məhsul ixrac edib? “Dövlət rüsumu haqqında” Qanunda dəyişiklik edildi Şəkidə fəhlə hündürlükdən yıxılıb öldü Qubada elektrik dirəyi yandı - Bir neçə kənd işıqsız qaldı + Video Bakıda avtobus aşdı - Sürücü öldü Stress və depressiyanı müalicə edən ən yaxşı üsul DOST-la bağlı əsas planımız bütün ölkəni... - Nazir Bakıda evinin sökülməsinə etiraz edən vətəndaş özünü yandırdı - VİDEO Qədim Kapadokyada Azərbaycan şəhidləri abidəsinin açılışı olacaq Kanadada atışma: 4 ölü 13 yaşlı uşaq FACİƏLİ ŞƏKİLDƏ ÖLDÜ Bakıda evə basqın olub, xəsarət alan var Süni göldə batan 18 yaşlı gəncin meyiti tapıldı - YENİLƏNİB 10 yaşlı yazar kitabını ziyalılara təqdim etdi. "Erməni irqçi düşüncə sistemi və milli- mənəvi dəyərlərimiz" adlı konfrans keçirilib Ön cəbhədə maraqlı ədəbi-bədii gecə keçiriləcək! 8 Avqust Beynəlxalq Oftalmoloqlar Günüdür “Araz” Ziyalılar İctimai Birliyi multikultural dəyərlərin iziylə Qurban Qurbanov: “Cavab oyununda daha yaxşı çıxış edəcəyimizə inanıram” “Lotu Quli”yə qarşı plan quran Sərkisyan həbs olundu – VİDEO Bakıda dənizdə batan 3 nəfər xilas edilib Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ "Hacı Mazan" döydürdüyü vətəndaşın qarajını əlindən aldı - ÖZÜNÜ İSƏ POLİSƏ VERDİ (FOTO) Tovuzda "Azərbaycan-Rumınya münasibətlərin inkişafında bölgələrarası əməkdaşlığın rolu" adlı tədbir keçirilib Bu gün hava necə olacaq? Sumqayıtda yanğın oldu Qədim Şanlıurfada və tarixi Battalqazidə oktyabr ayında Azərbaycan bulvarı və Qarabağ parkının açılışları olacaq Sabah 37° isti olacaq Bakıda zəncirvari qəza nəticəsində 1 nəfər xəsarət aldı Bu qidalar sizi xərçəngdən qoruyacaq - MENYUNUZDA OLSUN - VİDEO Vüsalə Mahirqızı APA ilə bağlı açıqlama verdi: “Araşdırma aparılır” Gəncədə 4 otaqlı ev yandı İmtahana 3 gün qaldı “Bakı Metropoliteni” işçi axtarır Sumqayıtda qaz olmayacaq 04 avqustda gözlənilən hava şəraiti Konserv qutusundan ilan çıxıb Fəhlə işlədiyi villadan yıxıldı - Həyatını... Neftimiz neçəyədir? “Şanlıurfa və Battalqazidən Qarabağa könül körpüsü” adlı tədbir keçirilib-Fotolar Bakı Su kanal İdarəsinin rəisi cərimələndi Göyçay 9 sayli Ərazi Vergilər İdarəsindən rüsvayçılıq : Vergi borcunu ödəyən Zərdab sakininə “stop” qoyuldu, xəstə uşağı ilə birlikdə sərhəddən qaytarıldı Son 1 ildə problemli kreditlərin həcmi azalıb, iyunda artıb Antalyada Azərbaycan şəhidləri abidəsi açılıb Sürücülərə XƏBƏRDARLIQ - bu ərazidə yol bağlanacaq Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqənin test mərhələsi başa çatıb Kubada Zika virusuna yoluxanlar var İlin əvvəlindən Azərbaycanda kreditləşmə 3,3% artıb Bölgə sakinləri “Nar”-ın “Yerlim” tarifini seçir 01 avqustda gözlənilən hava şəraiti Qasırğa 9 nəfəri xəstəxanalıq etdi Qazax sakinini ilan sancıb Məleykə Abbaszadə mübahisəli suala aydınlıq gətirdi: “Abituriyentin bir az dünyagörüşü də olmalıdır” Zakir Həsənov cəbhə xəttində - FOTO İTV-də daha bir veriliş bağlandı, direktor işdən çıxarıldı –Telekanalda dəyişikliklər Bakıda daha bir süpürgəçi qadını maşın vurdu Qənirə Paşayeva 2-ci Türk Dünyası İstişarə Qurultayında Türk Dünyası aydınlarına çağırış edib. Filippində partlayış törədilib, ölənlər var Xətaidə suyun verilməsi məhdudlaşdırılacaq Ölkədə taksi biabırçılığına son qoyulur – Tədbir Köçəryan niyə məhv edilir? - Erməni politoloqdan AÇIQLAMA
    File engine/metagen.php not found.