YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA

    YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA


    Yuriy Onişenko

    "Yevropeyskaya pravda”, Ukrayna

     

    Artıq kiberməkan əvvəllər su, hava və quruda olduğu kimi, döyüş meydanına çevrilib. Çoxları üçün görünməz olan təhdidlər, əslində, adi silah istifadəsindən daha çox və sürətli problem yarada bilər. 

    NATO rəsmi olaraq kiberməkanı əməliyyat mühiti kimi tanıyıb və beləliklə, onda mövcud olan təhdidləri hərbi təhdidlərlə bərabərləşdirib. Alyansda yeni təhdidlər nəzərə alınmaqla, müdafiə strategiyasına yenidən baxılır. Bunun üçün noyabrın əvvəlində Kiberəməliyyatlar Mərkəzinin yaradılması qərara alınıb və Rusiya təhdidiylə bağlı olaraq, komanda strukturunda artıq islahat aparılıb.

    ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Norveç, İspaniya, Danimarka və Hollandiya artıq öz hərbçiləri üçün kibermüharibə şəraitində fəaliyyət mexanizmlərini işləyib hazırlayır və ümid edirlər ki, ümumi kibertəhlükəsizlik doktrinası 2019-cu ildə işləməyə başlayacaqdır.

     

    Estoniya kibermüdafiənin ağzında

     

    Avropanın kibermüdafiəsinin möhkəmləndirilməsində Estoniya aparıcı rol oynayır. Bu kiçik Baltik ölkəsi İnformasiya Texnologiyaları (İT) sferasında bütün kontinent ölkələri arasında, demək olar ki, ən qabaqcılıdır. Burada elektron hökumət fəaliyyət göstərir, seçkilərdə elektron səsvermə keçirilir, onlayn olaraq göstərilən çoxsaylı xidmətlər mövcuddur. Estonlar zarafatla deyirlər ki, onların ölkəsində onlayn mümkün olmayan yalnız iki şey vardır – boşanmaq və öz ölümü haqqında məlumat vermək.

    NATO-nun Kibermüdafiə üzrə qabaqcıl texnologiyalar birləşmiş mərkəzinin (CCDCOE) Tallindəki mənzil-qərargahı

     

    Təəccüblü deyil ki, bu gün Avropa kibertəhlükəsizliyinin flaqmanı olan, NATO-nun Kibermüdafiə üzrə Qabaqcıl Texnologiyalar Birləşmiş Mərkəzi (NATO Cooperative Cyber ​​Defence Centre of  Excellence – CCDCOE) məhz Tallində yaradılıb. NATO-da formal olaraq komanda strukturuna daxil edilmədən akkreditasiya olunan bu Mərkəz alyansın kibertəhdidlərdən müdafiə üzrə fəaliyyətinə böyük təsir göstərir. Mərkəzi 7 ölkə təsis edib, ancaq bu gün onların sayı 20-yə çatıb –  17-si NATO üzvü, 3-ü isə tərəfdaş dövlətlərdir.

    Mərkəzin Tallinin ətrafındakı mənzil-qəragahı mühafizənin rejim obyekti hesab etdiyi hərbi bazaya heç oxşamır. Daş divarlarının qalınlığı 1 metrdən çox olan, bir neçə iki mərtəbəli bina. Və heç bir Wi-Fi şəbəkəsi, yalnız müdafiə olunan rabitə kanalları.

    Mərkəzin unikallığı ondadır ki, orada hərbçilər, mülki şəxslər və hökumət nümayəndələri bir yerdə işləyirlər. Mərkəzin işi üç əsas istiqamətə yönəlib: tədqiqat, təlimlər və tədris.

    Qeyd etmək lazımdır ki, bu, hakerlərlə mübarizə üzrə əməliyyat hissəsi deyil. Xeyr, onlar müxtəlif ölkələrdən olan, sonradan milli kibertəhlükəsizliyi təmin edən mütəxəssisləri məşq etdirir, həmçinin NATO və tərəfdaşlarla informasiya mübadiləsi edirlər.

    Ən pis kibertəhdid tipi haqqındakı suala Mərkəzin direktoru Merle Mayqre birmənalı cavab verir: bu, dövlət səviyyəsində dəstəklənən hücumlardır.

    Mayqre qeyd edir ki, "İnfrastruktura və hərbi obyektlərə yönəlik ciddi və uzunmüddətli hücumlar üçün yalnız böyük ölkələr yetərli ehtiyatlara malikdir”. O, konkret ölkə adı çəkməkdən imtina edir. Yeri gəlmişkən, Böyük Britaniyanın Baş naziri Tereza Meyin bu yaxınlardakı, "Rusiya kimi düşmən ölkələrin hərəkətlərinə göz açmağa” çağıran kəskin bəyanatını xatırlamaq kifayətdir. İki həftə bundan əvvəl Böyük Britaniyanın Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi Rusiyanı Britaniya KİV-lərinə, enerji və telekommunikasiya sektoruna hücumda ittiham etdi, britaniyalılarsa CCDCOE-nin iştirakçılarıdır.

    Mərkəz hər il kibermüdafiə sahəsindəki ekspertlərə dünyada ən böyük "Locked Shields” kibertəlimi keçirir. Mahiyyətcə bu, əfsanəyə görə, düşünülmüş ölkənin haker hücümüna qarşı mübarizə aparan komandaların yarışıdır. Fiziki olaraq, bütün komandalar öz ölkələrində qalırlar, mərkəzdə yalnız müşahidəçilər olur. Onların vəzifəsi – real zamanda kiberhücümü dəf etmək və həyati mühüm olan ifrastrukturu müdafiə etməkdir. Təlimlərdə real obyektlərə hücüm modullaşdırılır və həqiqi hücum zamanı tətbiq edilən protokollar işə salınır.

    Mərkəzin səylərilə, hücum zamanı ölkələrin əməl edəcəyi, kibermüdafiə üzrə doktrina – vahid hərəkət alqoritmi işlənib hazırlanır. Ən başlıcası odur ki, doktrinada əks-tədbirlər mexanizmi də yazılacaqdır. Gözlənilir ki, NATO bu doktrinanı 2019-cu ildə qəbul edəcək.

     

    Müdafiədən hücuma

     

    2007-ci ildə Estoniya dünyada Rusiyanın dövlət səviyyəsində dəstəklədiyi hakerlərin hücumuna məruz qalan ilk ölkə oldu. Təəccüblü deyil ki, kibermüdafiə artıq Müdafiə Nazirliyinin əsas iş istiqamətlərindən biridir. Bu il Estoniyada NATO-nun miqyaslı hərbi kibertəlimi – "Cyber ​​Сoalition” keçirildi. Onlar "Locked Shields” təlimindən onunla fərqlənirlər ki, ilk növbədə ölkələrin qarşılıqlı əlaqəsi və təsiri üçün nəzərdə tutulurlar.

    Təlimlərin direktoru general-leytenant Andres Kuusk izah edir: "Bu, nə haker marafonu, nə də yarışdır. Bizim əsas vəzifəmiz – ölkələri qarşılıqlı əlaqəyə və təhdidlərə birgə cavab verməyə məcbur etməkdir”.

    Bu il təlimlərdə 20 NATO ölkəsi, 5 tərəfdaş ölkə, həmçinin NATO və ilk dəfə AB strukturları iştirak etdilər. İştirakçılara 6 ssenari təklif edilir, onlar bunlardan istənilən birini və ya hamısını birdən seçə bilərlər. Əfsanələrdən biri Estoniyada qeyd edilən, tamamilə real vəziyyət olan, Müdafiə Nazirliyi əməkdaşlarının ağıllı telefonlarının "sındırılması”dır. Təlimlər zamanı iştirakçılar yalnız təhdidlə mübarizə etməməli, eyni zamanda müəyyən etməlidirlər ki, digər ölkələrlə informasiya mübadiləsi etməlidilərmi.

    Kuusk qeyd edir: "Şəbəkədə baş verən insidentlər çox həssas məsələdir, heç də hər kəs, hətta həllini tapsa da, informasiyanı bölüşmək istəmir. Hər gün dünyada kritik infrastruktur obyektlərinə onlarla kiberhücum olur və bizim vəzifəmiz onlara hazırlaşmaqdır”.

    Kibersilahdan istifadə problemi Avropada həssas məsələdir, belə ki, demokratik hökumətlər avtoritar rejimlərin istifadə etdiyi eyni metodlardan istifadə etmək istəmirlər. Hələlik, NATO mütəxəssisləri öz diqqətlərini şəbəkələrin müdafiəsinə və məlumatların oğurlanması və ya onlarla manipulyasiya edilməsi cəhdlərinin qarşısının alınmasına cəmləyirlər. Ancaq ayrı-ayrı ölkələr yalnız müdafiəyə hazırlaşmırlar. ABŞ, Böyük Britaniya, Hollandiya, Almaniya və Fransa öz silahlı qüvvələri tərkibində artıq kiberkomandanlıq – kiberhücumlarla mübarizə üçün, eyni zamanda cavab zərbəsi endirmə qabiliyyəti olan xüsusi hissələr yaradıblar.

    Estoniya 2020-ci ildə əks-tədbirlər üçün kibersilahının da olacağını nəzərdə tutaraq, oxşar hissəni növbəti ildə istifadəyə vermək niyyətindədir. Estoniya Müdafiə Nazirliyinin nümayəndəsi Erki Kodar qeyd edir: "Siz kiberməkanda yalnız müdafiə ilə məhdudlaşa bilməzsiniz”.

    Şərq tərəfdaşlarının təhlükəsizliyi

     

    Estoniya kibertəhlükəsizlik sahəsində şərq tərəfdaşları ilə, o cümlədən Ukraynavə Gürcüstanla əməkdaşlığa da diqqət ayırır. Birgə iş əsasən personalın hazırlanmasından, texniki məsləhət və avadanlığın verilməsindən ibarətdir. Bu ilin aprelində Estoniya Müdafiə nazirliyi general Valeri Saarı Ukraynada müdafiə texnologiyaları və innovasiyaları üzrə nümayəndə təyin etdi. Estoniya həmçinin, Ukraynanın kibertəhlükəsizliyinin dəstəklənməsi üçün NATO-nun müvafiq fonduna 100 min avro ayırdı.

    Kodar qeyd edir: "Biz Ukraynanın Müdafiə Nazirliyi, mülki sektoru və sənayesilə əməkdaşlıq edirik. Ukraynada kiberagentliyin yaradılması təşəbbüsü də var, biz onu dəstəkləyirik”.

    Ukrayna hərbçiləri kibertəlimlərdə hələ iştirak etmirlər, ancaq Estoniyada qeyd edirlər ki, yeni iştirakçıları qəbul etməyə hazırdırlar. Axı Rsusiya kibertəhdidinin Ukraynadan keçməklə, Avropaya da asanlıqla zərər vura biləcəyini anlayırlar. "Petya.A" kompüter virusu bu yaxınlarda buna inanmaq imkanı yaradıb artıq…

    Tərcümə Strateq.az-ındır


    скачать dle 10.6фильмы бесплатно

    Oxunub : 76


    Digər Xəbərlər
    Gündəm
    İdman Xəbərləri
    Şou-Biznes
    Facebook Səhifəmiz
    İçxəbərlər.info © 2015 - Bütün Hüquqlar Qorunur. Saytdan götürülən bütün materiallara istinad vacibdir.
    SON XƏBƏRLƏR LENTİ:
    “Manqal”da soyunduraraq döyüblər - Film kimi cinayət 11 yaşlı erməni Rəşid Behbudovun mahnısını oxudu Deputatlar vəkillikdən danışdılar: “O arqumenti qəbul edə bilmərik...” Spirtli içkinin yeni təhlükəsi aşkarlandı Zərdab sakinləri bələdiyyə sədrinin əlində qalıblar -ŞİKAYƏT "Narkomaniya və uşaq cinayətkarlığına qarşı" mübarizə adı altında möhtəşəm Respublika Çempionatı başa çatdı. Tələbələrin sağlamlıqlarına xidmət edən göz müayinəsi aksiyası keçirildi. “Nar”dan növbəti uğur: ən yaxşı mobil operator... Leyla Əliyeva premyerada Heydər Əliyev bu mərmini özü ilə İrana apardı və... – Fakt Son söz (hekayə) Avropa Enerji Tənzimləyiciləri Şurası (CEER) ilə birgə enerji sektorunda tənzimləyici orqanın fəaliyyəti müzakirə edilib Azay Quliyev Prezidentin İrəvanla bağlı çıxışına deyinən erməniyə sərt cavab verdi Moskvada biznesmen Anar Əliyev başından vuruldu - Sifarişli qətl+Video “Premium Clinic”də həkim səhlənkarlığı: Boğaz əti yerinə, dilçəyini kəsdi... (FOTOLAR) Bu il Azərbaycanda 2000 kilometrdən çox avtomobil yolu çəkiləcək Bakı Təhsil İdarəsi I sinfə qəbulla bağlı ləngimələrə aydınlıq gətirib Nardaran sakinini maşın vuraraq öldürüb Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb Hava yağmursuz keçəcək Bakıda BƏDBƏXT HADİSƏ: Məktəbli qızın meyiti tapıldı Ziya Məmmədovun müşavirinin qızıllarını oğurlamaqda suçlanan şəxsin işi - bacısını vurub Sürüşmə zonasının sakinləri kirayəpulunun məbləğindən NARAZIDIR Xarici İşlər Nazirliyi və Baş Prokurorluqdan Sumqayıt hadisələri ilə bağlı birgə BƏYANAT Aydın vilayətində Qarabağ problem, Xocalı soyqırımı ilə bağlı konfrans keçirilib. Generallara cəza istəniləcək Yeni dövlət agentliyinin xəbərdarlığı: təndirlər, kiçik çörək sexləri bağlana bilər Təcili yardım həkimini bıçaqlayan adamın cəzası bəlli oldu Zərərlə işləyən bankda iki departament direktoru işdən qovuldu Yılmaz Okuklu:“Zeytun dalı hərəkatına” dəstəyimizi maddi və mənəvi dəstəklə davam etdirəcəyik”. Tikinti şirkəti səkini zəbt etdi - Foto Uşaqlar arasında virusların yayılma səbəbi "Hər bir türk övladı həm də Qarabağlıdır"-Qənirə Paşayeva Ziya Məmmədovun vəzifədə olan kadrı dəmiryolçulara qan uddurur - ŞİKAYƏT Açıq məkanda reklamları icazəsiz dəyişdirənlər cərimələnəcək Əbülfəs Qarayev Böyük Britaniyaya səfər edib Salyanda sahibkarlardan investisiya layihələrinin qəbuluna başlanılır Fevral ayının iqlim xarakteristikası açıqlanıb 17 yaşlı Rəhimin məhkəməsi oldu - Hakim qərar vermədi “Mənə dedilər ki, bizdə video var” - Bağça müdiri ifadə verdi "Çempionlarımız Azərbaycanımızın adını daha yüksəklərə qaldırmağa müvəffəq olacaqlar" Ceyms Bond haqqında növbəti film çəkilir Türkiyəli məmurlar rezin qayıqda Avropaya qaçdılar Q. Paşayeva Bursa valisi, millət vəkilləri və universitetin rektoru ilə Qarabağ həqiqətlərinin bu vilayətdə daha geniş təbliğindən danışıb Ucarda fevralın 18-də yağan güclü yağış fəsadlar törədib. “Access Barslabütün dünyanız dəyişər” Vergilər Nazirliyindən sahibkarlara son xəbərdarlıq 11 aprel İlham Əliyevin ətrafında sıx birləşib dəstək olaq Respublika Çempionatı başa çatdı. Ziya Məmmədovun İsmayıllıdakı villası YANDI Göyçayın icra başçısının adı qalmaqalda - Bazar məsələsi... "Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu '' adlı forum həyata keçiriləcək. Abşeronda çörək sexində PARTLAYIŞ: Ağır xəsarət alanlar var (FOTO) Bakının tarixi binaları sökülmək təhlükəsi qarşısınd Abşeronda 16 yaşlı qızı avtomobil vurub 14 yaşlı qız dəm qazından öldü Antalyada FETÖ/PYD əməliyyatı: 12 nəfər saxlanıldı Rəşad Sadiqov meydandan qovuldu – Rəqibin atasını söydüyü üçün (VİDEO) Dağıstanda silahlı hücum nəticəsində ölənlərin sayı artıb - YENİLƏNİB İsrail Baş Naziri: İrana Yol Verməyəcəyik! Qənirə Paşayeva Uludağ Universitetində Xocalı soyqırımı ilə bağlı konfrans verib Mingəçevir sakini qurd xəstəliyindən xilas olmaq üçün benzin içib İranlı general: “Kərtənkələlər bizə qarşı casusluq edib” Salyanda faciəvi qəza: mikroavtobusla avtokran toqquşdu - ölənlər və yaralananlar var Bəzi dairə seçki komissiyalarının tərkibində dəyişiklik edilib Uşaq bağçasında 87 uşaq zəhərləndi Gəncə sakini dəm qazından zəhərlənib. Azərbaycandan Türkiyəyə “AFRİN” hərəkatına dəstək-VİDEO Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev alternativsiz namizətdir. Özünü “DTX-nin idarə rəisi” kimi tanıdan şəxs tutuldu - Foto Dövlət Bayrağının mənəvi dəyərinin təbliğinə həsr olunmuş “Bayrağımız-qürur mənbəyimizdir!” adlı tədbir keçirilib. Məsum balanın əməliyyatına 6 min manat lazımdır-YARDIM EDƏK İranda nəhəng günəş enerjisi stansiyasının inşasına başlanılır Lənkəran sakini intihar edib Oftalmologiya elmi dünyanın aparıcı ölkələrinin elmləri sırasındadı Millət vəkili Q.Paşayevanın qədim Bursanın mərkəzində Azərbaycan küçəsi və Qarabağ parkı təklifini bələdiyyə başqanı dəstəkləyib. Yaponiya sahillərində 4,6 bal gücündə zəlzələ olub Karasuda Qarabağ prospekti, parkı və abidəsi açılacaq Dolların rəsmi məzənnəsi 17 fevralda gözlənilən hava şəraiti Hesablama Palatasının hesabatının MM-də müzakirəsi təxirə salınıb Elmar Məmmədyarov ATƏT sədri ilə görüşəcək Dövlət qulluğuna qəbul üçün imtahan keçiriləcək AMEA prezidenti: "Azərbaycanda uzun ömür yaşayan insanların sayı xeyli artıb" Bakıda 17 yaşlı qız özünü asıb Bu il Azərbaycanda benzin və dizel istehsalı artıb Dövlət Departamenti: Tillerson-Ərdoğan görüşü məhsuldar olub Şirvanda sərnişin avtobusu yanıb Sakaryada “Tək Millət, tək göz yaşı – Xocalı” adlı gecə keçirilib Dilqəm və Şahbaz dəyişdirilə bilər Mərd qeyrətli ogullarımız durduqca vətənimiz yaşayacaq,bayrağımız dalğalanacaq Bu icra başçıları ilə bağlı ölçü götürüləcək - Açıqlama ABŞ-da məktəbdə silahlı insident — 1 ölü, 50 yaralı Ermənilər ona 63 güllə vurmuşdu - Şəhid polisin həyat yolu (VİDEO) “Keçmişimdə ləkə olsaydı, sizin kimi tərbiyəsizlərlə polemikaya girməzdim” - Millət vəkili Sabah Təbriz küçəsində suyun verilməsi məhdudlaşdırılacaq Fəttah Heydərov seçkilərlə bağlı qərarı açıqladı "İçimdə lal həsrət, evimdə sükut"-Fuad Biləsuvarlının şeir çələngi "Aİ ilə əməkdaşlıq Bakı-Moskva münasibətlərinə təsir etməyəcək" — Elmar Məmmədyarov Sakinlər siyahıya alındı - sürüşməyə görə
    File engine/metagen.php not found.