YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA

    YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA


    Yuriy Onişenko

    "Yevropeyskaya pravda”, Ukrayna

     

    Artıq kiberməkan əvvəllər su, hava və quruda olduğu kimi, döyüş meydanına çevrilib. Çoxları üçün görünməz olan təhdidlər, əslində, adi silah istifadəsindən daha çox və sürətli problem yarada bilər. 

    NATO rəsmi olaraq kiberməkanı əməliyyat mühiti kimi tanıyıb və beləliklə, onda mövcud olan təhdidləri hərbi təhdidlərlə bərabərləşdirib. Alyansda yeni təhdidlər nəzərə alınmaqla, müdafiə strategiyasına yenidən baxılır. Bunun üçün noyabrın əvvəlində Kiberəməliyyatlar Mərkəzinin yaradılması qərara alınıb və Rusiya təhdidiylə bağlı olaraq, komanda strukturunda artıq islahat aparılıb.

    ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Norveç, İspaniya, Danimarka və Hollandiya artıq öz hərbçiləri üçün kibermüharibə şəraitində fəaliyyət mexanizmlərini işləyib hazırlayır və ümid edirlər ki, ümumi kibertəhlükəsizlik doktrinası 2019-cu ildə işləməyə başlayacaqdır.

     

    Estoniya kibermüdafiənin ağzında

     

    Avropanın kibermüdafiəsinin möhkəmləndirilməsində Estoniya aparıcı rol oynayır. Bu kiçik Baltik ölkəsi İnformasiya Texnologiyaları (İT) sferasında bütün kontinent ölkələri arasında, demək olar ki, ən qabaqcılıdır. Burada elektron hökumət fəaliyyət göstərir, seçkilərdə elektron səsvermə keçirilir, onlayn olaraq göstərilən çoxsaylı xidmətlər mövcuddur. Estonlar zarafatla deyirlər ki, onların ölkəsində onlayn mümkün olmayan yalnız iki şey vardır – boşanmaq və öz ölümü haqqında məlumat vermək.

    NATO-nun Kibermüdafiə üzrə qabaqcıl texnologiyalar birləşmiş mərkəzinin (CCDCOE) Tallindəki mənzil-qərargahı

     

    Təəccüblü deyil ki, bu gün Avropa kibertəhlükəsizliyinin flaqmanı olan, NATO-nun Kibermüdafiə üzrə Qabaqcıl Texnologiyalar Birləşmiş Mərkəzi (NATO Cooperative Cyber ​​Defence Centre of  Excellence – CCDCOE) məhz Tallində yaradılıb. NATO-da formal olaraq komanda strukturuna daxil edilmədən akkreditasiya olunan bu Mərkəz alyansın kibertəhdidlərdən müdafiə üzrə fəaliyyətinə böyük təsir göstərir. Mərkəzi 7 ölkə təsis edib, ancaq bu gün onların sayı 20-yə çatıb –  17-si NATO üzvü, 3-ü isə tərəfdaş dövlətlərdir.

    Mərkəzin Tallinin ətrafındakı mənzil-qəragahı mühafizənin rejim obyekti hesab etdiyi hərbi bazaya heç oxşamır. Daş divarlarının qalınlığı 1 metrdən çox olan, bir neçə iki mərtəbəli bina. Və heç bir Wi-Fi şəbəkəsi, yalnız müdafiə olunan rabitə kanalları.

    Mərkəzin unikallığı ondadır ki, orada hərbçilər, mülki şəxslər və hökumət nümayəndələri bir yerdə işləyirlər. Mərkəzin işi üç əsas istiqamətə yönəlib: tədqiqat, təlimlər və tədris.

    Qeyd etmək lazımdır ki, bu, hakerlərlə mübarizə üzrə əməliyyat hissəsi deyil. Xeyr, onlar müxtəlif ölkələrdən olan, sonradan milli kibertəhlükəsizliyi təmin edən mütəxəssisləri məşq etdirir, həmçinin NATO və tərəfdaşlarla informasiya mübadiləsi edirlər.

    Ən pis kibertəhdid tipi haqqındakı suala Mərkəzin direktoru Merle Mayqre birmənalı cavab verir: bu, dövlət səviyyəsində dəstəklənən hücumlardır.

    Mayqre qeyd edir ki, "İnfrastruktura və hərbi obyektlərə yönəlik ciddi və uzunmüddətli hücumlar üçün yalnız böyük ölkələr yetərli ehtiyatlara malikdir”. O, konkret ölkə adı çəkməkdən imtina edir. Yeri gəlmişkən, Böyük Britaniyanın Baş naziri Tereza Meyin bu yaxınlardakı, "Rusiya kimi düşmən ölkələrin hərəkətlərinə göz açmağa” çağıran kəskin bəyanatını xatırlamaq kifayətdir. İki həftə bundan əvvəl Böyük Britaniyanın Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi Rusiyanı Britaniya KİV-lərinə, enerji və telekommunikasiya sektoruna hücumda ittiham etdi, britaniyalılarsa CCDCOE-nin iştirakçılarıdır.

    Mərkəz hər il kibermüdafiə sahəsindəki ekspertlərə dünyada ən böyük "Locked Shields” kibertəlimi keçirir. Mahiyyətcə bu, əfsanəyə görə, düşünülmüş ölkənin haker hücümüna qarşı mübarizə aparan komandaların yarışıdır. Fiziki olaraq, bütün komandalar öz ölkələrində qalırlar, mərkəzdə yalnız müşahidəçilər olur. Onların vəzifəsi – real zamanda kiberhücümü dəf etmək və həyati mühüm olan ifrastrukturu müdafiə etməkdir. Təlimlərdə real obyektlərə hücüm modullaşdırılır və həqiqi hücum zamanı tətbiq edilən protokollar işə salınır.

    Mərkəzin səylərilə, hücum zamanı ölkələrin əməl edəcəyi, kibermüdafiə üzrə doktrina – vahid hərəkət alqoritmi işlənib hazırlanır. Ən başlıcası odur ki, doktrinada əks-tədbirlər mexanizmi də yazılacaqdır. Gözlənilir ki, NATO bu doktrinanı 2019-cu ildə qəbul edəcək.

     

    Müdafiədən hücuma

     

    2007-ci ildə Estoniya dünyada Rusiyanın dövlət səviyyəsində dəstəklədiyi hakerlərin hücumuna məruz qalan ilk ölkə oldu. Təəccüblü deyil ki, kibermüdafiə artıq Müdafiə Nazirliyinin əsas iş istiqamətlərindən biridir. Bu il Estoniyada NATO-nun miqyaslı hərbi kibertəlimi – "Cyber ​​Сoalition” keçirildi. Onlar "Locked Shields” təlimindən onunla fərqlənirlər ki, ilk növbədə ölkələrin qarşılıqlı əlaqəsi və təsiri üçün nəzərdə tutulurlar.

    Təlimlərin direktoru general-leytenant Andres Kuusk izah edir: "Bu, nə haker marafonu, nə də yarışdır. Bizim əsas vəzifəmiz – ölkələri qarşılıqlı əlaqəyə və təhdidlərə birgə cavab verməyə məcbur etməkdir”.

    Bu il təlimlərdə 20 NATO ölkəsi, 5 tərəfdaş ölkə, həmçinin NATO və ilk dəfə AB strukturları iştirak etdilər. İştirakçılara 6 ssenari təklif edilir, onlar bunlardan istənilən birini və ya hamısını birdən seçə bilərlər. Əfsanələrdən biri Estoniyada qeyd edilən, tamamilə real vəziyyət olan, Müdafiə Nazirliyi əməkdaşlarının ağıllı telefonlarının "sındırılması”dır. Təlimlər zamanı iştirakçılar yalnız təhdidlə mübarizə etməməli, eyni zamanda müəyyən etməlidirlər ki, digər ölkələrlə informasiya mübadiləsi etməlidilərmi.

    Kuusk qeyd edir: "Şəbəkədə baş verən insidentlər çox həssas məsələdir, heç də hər kəs, hətta həllini tapsa da, informasiyanı bölüşmək istəmir. Hər gün dünyada kritik infrastruktur obyektlərinə onlarla kiberhücum olur və bizim vəzifəmiz onlara hazırlaşmaqdır”.

    Kibersilahdan istifadə problemi Avropada həssas məsələdir, belə ki, demokratik hökumətlər avtoritar rejimlərin istifadə etdiyi eyni metodlardan istifadə etmək istəmirlər. Hələlik, NATO mütəxəssisləri öz diqqətlərini şəbəkələrin müdafiəsinə və məlumatların oğurlanması və ya onlarla manipulyasiya edilməsi cəhdlərinin qarşısının alınmasına cəmləyirlər. Ancaq ayrı-ayrı ölkələr yalnız müdafiəyə hazırlaşmırlar. ABŞ, Böyük Britaniya, Hollandiya, Almaniya və Fransa öz silahlı qüvvələri tərkibində artıq kiberkomandanlıq – kiberhücumlarla mübarizə üçün, eyni zamanda cavab zərbəsi endirmə qabiliyyəti olan xüsusi hissələr yaradıblar.

    Estoniya 2020-ci ildə əks-tədbirlər üçün kibersilahının da olacağını nəzərdə tutaraq, oxşar hissəni növbəti ildə istifadəyə vermək niyyətindədir. Estoniya Müdafiə Nazirliyinin nümayəndəsi Erki Kodar qeyd edir: "Siz kiberməkanda yalnız müdafiə ilə məhdudlaşa bilməzsiniz”.

    Şərq tərəfdaşlarının təhlükəsizliyi

     

    Estoniya kibertəhlükəsizlik sahəsində şərq tərəfdaşları ilə, o cümlədən Ukraynavə Gürcüstanla əməkdaşlığa da diqqət ayırır. Birgə iş əsasən personalın hazırlanmasından, texniki məsləhət və avadanlığın verilməsindən ibarətdir. Bu ilin aprelində Estoniya Müdafiə nazirliyi general Valeri Saarı Ukraynada müdafiə texnologiyaları və innovasiyaları üzrə nümayəndə təyin etdi. Estoniya həmçinin, Ukraynanın kibertəhlükəsizliyinin dəstəklənməsi üçün NATO-nun müvafiq fonduna 100 min avro ayırdı.

    Kodar qeyd edir: "Biz Ukraynanın Müdafiə Nazirliyi, mülki sektoru və sənayesilə əməkdaşlıq edirik. Ukraynada kiberagentliyin yaradılması təşəbbüsü də var, biz onu dəstəkləyirik”.

    Ukrayna hərbçiləri kibertəlimlərdə hələ iştirak etmirlər, ancaq Estoniyada qeyd edirlər ki, yeni iştirakçıları qəbul etməyə hazırdırlar. Axı Rsusiya kibertəhdidinin Ukraynadan keçməklə, Avropaya da asanlıqla zərər vura biləcəyini anlayırlar. "Petya.A" kompüter virusu bu yaxınlarda buna inanmaq imkanı yaradıb artıq…

    Tərcümə Strateq.az-ındır


    скачать dle 10.6фильмы бесплатно

    Oxunub : 46


    Digər Xəbərlər
    Gündəm
    İdman Xəbərləri
    Şou-Biznes
    Facebook Səhifəmiz
    İçxəbərlər.info © 2015 - Bütün Hüquqlar Qorunur. Saytdan götürülən bütün materiallara istinad vacibdir.
    SON XƏBƏRLƏR LENTİ:
    Yeni ilin ən böyük HADİSƏSİnə az qalıb... “ABŞ DÜNYANI DİNİ MÜHARİBƏYƏ SÜRÜKLƏYİR” – “Bu prosesin Qüdsdən başlanması daha da təhlükəlidir” Türkiyə Şərqi Qüdsdə öz səfirliyini açacaq Minik avtomobili aşdı - yaralılar var Türkiyədən Ermənistana sərt cavab – “Azərbaycan torpaqları işğaldan azad edilməyincə, protokollar təsdiq edilməyəcək, Xocalı Soyqırımının hesabını verin” Yol polisi Azərbaycan yığmasının velosipedçilərini saxladı - Video DJB.AZ informasiya portalının təsisçisi TƏŞƏKKÜRNAMƏ ilə təltif olunub Zərraf Təhməzoğlunun “Gorumuza sarı gedək!” adlı kitabının təqdimat mərasimi keçirildi Mehriban Əliyeva ordenlə təltif olundu Gəncədə evdə partlayış -14 yaşlı oğlan yaralandı Sürücü: And olsun bu sükana, xaşla vurmuşam – Video Əmək kitabçaları tarixə qovuşur – VİDEO Göyçayda intihar hadisəsi baş verib. Kanallarımızın başı çalıb-oynamağa elə qarışıb ki... Metroda qadınların davası faciə ilə bitdi - Video Bələdiyyə vergilərinin toplanılmasını necə asanlaşdırmaq olar? Rusiya telekanalında azərbaycanlı və erməni ekspertlər əlbəyaxa oldu Kurikulum sistemində böyük dəyişiklik – Müəllimlər, DİQQƏT Dollar bu gün neçəyədir? Fələstinin İnformasiya nazirinin müavini Mahmoud Khalefa Azərbaycana təşəkkürünü bildirib. Oqtay Rza ilə görüş keçirildi Bu gün Milli Məclis 39 məsələyə baxacaq Tovuzda 52 yaşlı kişi spirtli içkidən komaya düşdü “Oxu!”yanlarla “Oxu!”mayanlar Birini maşın vurdu, digəri isə hıçqıraraq ağladı – HƏR KƏS BU İTDƏN DANIŞIR (VİDEO) “Zərrab 2”: ABŞ daha bir türk iş adamını həbs etdi Şəhidimiz var - CƏBHƏDƏN ACI XƏBƏR Göldə balıq tuturdu, “tok” vurub öldürdü "Loğman" Qaçınlara dayaq Mərkəzi ictimai birliyinin təşkilatçllığı ilə Kənan Balaya gözəl xeyriyyə tədbiri kəçirildi. Alpaqut döyüş sənətinin qurucusu “Dostluq medalı” ilə təltif edilib. O baxışlar gözlərimi, oradan keçərək qəlbimi yandırdı-Q.Paşayeva “Nar” abunəçiləri həftə sonlarında pulsuz danışır Tələbələr 15 il bu hüquqlarından istifadə edə biləcəklər- Təhsil Nazirliyi Dəm qazından boğulub öldü- Göygöldə Bakı Yeni ilə hazırlaşır - REPORTAJ 14 dekabrda gözlənilən hava şəraiti BMT-nin iclasında bu qətnamə qəbul edilib Dolların sabaha olan məzənnəsi Bakıda qəza: Prospekt iflic oldu – FOTO Fələstin İsraillə bütün sazişləri ləğv etdi Azərbaycanda uşaq kürəyində cinsiyyət orqanı ilə doğuldu – FOTO Bir günə məşhurlaşan ağdamlı müəllim-tələbə - Video Q.Paşayeva İraq hökumət və parlament üzvləri ilə görüşdə Xocalı soyqırımı ilə bağlı rəsmi mövqe bildirməyə çağırış edib. Fazil Məmmədovun əmlakları əlindən alınmağa başlandı – TƏFƏRRÜAT Trampın təklifini Moskva qəbul etmədi - Tillerson Keçmiş polis rəisinin müavini bir çox gizlinlərin üstünü açıb “Fəxr edirəm ki,Heydər Əliyevin siyasi kursunun fəal təbliğatçısıyam” Son Dəqiqə! İsrail Qəzzanı Vurdu: 2 Fələstinli Həyatını İtirib Dayə 1 yaşlı uşağı vəhşicəsinə döydü - Video Q.Paşayeva Bağdadda İraq Türkman Qardaşlıq Ocağını ziyarət edib, Qarabağ həqiqətlərindən danışıb və əməkdaşlığı artırmalıyıq deyib İranda 6,2 bal gücündə zəlzələ olub. Göyçayda sərnişin mikroavtobusu aşıb, xəsarət alanlar var Avstriyada qaz kəmərində partlayış baş verib “Heydər Əliyevi aeroportdan yola saldıq...” - Məhərrəm Əliyev Prezident və ailəsi Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdi Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi Qüds şəhəri ilə bağlı BƏYANAT verdi Məşhur akrobat 62-ci mərtəbədən yıxılaraq can verdi — VİDEO Heydər Əliyevlə indiyədək dərc olunmamış - Müsahibə Vergilər Nazirliyində bütün əməliyyatlar dondurulub Messi daha bir rekorda imza atdı Elxan Şahinoğlu: “Bu adam nə edirsə, Azərbaycan əleyhinə edir” Fazil Məmmədovun işdən çıxarılması ilə bağlı 4 milyardlıq oğurluq iddiası Liderlərin İstanbul sammiti - Ərdoğan və Əliyevdən sərt mövqe "Toyota Land Cruiser"lə qəza törədən İcra Hakimiyyətinin məsul işçisidir - ÖLƏN VƏ YARALANAN VAR Ərdoğandan Trampa Sərt Cavab: "Ey Tramp, Tək Başına Əmlakmı Alıb Satırsan!" Umuxanım Hüseynzadə: "Zaman birlik və həmrəy olmaq vaxtıdır!" Bakının ən böyük yolkası qurulur: Bulvarda yeniliklər olacaq – VİDEO Xocalıda 4 yaşında əsir düşən Mehdi evləndi - FOTO Balakəndə avtomobilin vurduğu 61 yaşlı qadın ölüb “Bakı Metropoliteni”ndə ixtisarlar başladı - İşçilər etiraz edir Kredit borcu olanlara şad xəbər – VİDEO "K.FABUEL"Modalar evinin açlışı oldu. Beynəlxalq sülh mükafatına namizəd kimi Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri İRƏLİ SÜRÜLDÜ - FOTO Müğənni Ülkər Quliyevanın döğum günüdür Çiskin, duman olacaq - SABAHIN HAVASI Azərbaycan nefti 2% bahalaşıb Avtomobil avtobus dayanacağına çırpıldı - 5 nəfər öldü Səhiyyə Nazirliyi uşaq intiharlarının səbəblərini açıqlayıb Dünya tarixinə yön verən 5 türk imperiyası – Axar TV Goranboy Icra Hakimiyyətində gecə saat 9-da iclas olub Bakıda həbs edilən erməni əsilli Rusiya vətəndaşı həbsxana rejiminə keçirilib- Məhkəmə qərarı Onlar əməlli-başlı ev iti olublar, artıq hürmürlər” -Qulu Məhərrəmli Orta məktəblərdə riyaziyyat fənni düzgün tədris olunur? Onkoloji xəstələr: “Pullu müalicə və pulsuz ağrıkəsicilər…” Saakaşvili aclıq aksiyasına başladı Xoşbəxtlik istəyənlər üçün... – Video Qarabağ döyüşçüsü iştirakçılıq vəsiqəsini alabilmir: "AZƏRBAYCAN MİLLİ KARATE FEDERASİYASI" və "ARPAÇAY KARATE KLUBU" nun təşkilatçılığı ilə “Nar” BakuTel stendində keçirilmiş müsabiqənin qalibləri mükafatlandırıldı Q.Paşayevanın Düzce Universitetində Qarabağ həqiqətləri ilə bağlı tədbirlərin artması təklifini rektor dəstəkləyib "Camaat acından qırılır, siz "Şaxta baba" hayındasınız" - BŞİH rəsmisi İnsan komediyası.. Bayram süfrəsi neçəyə başa gələcək? Gədəbəyin icra başçısı yolkəsənlik edir - qonşunun yolunu kəsib, sahibkarın obyektinə yol açır – QALMAQAL, VİDEO Daha bir universitetdə rektorla tələbə arasında qalmaqal Əminliklə deyirəm: İsraili qanlı savaş gözləyir - Kadırov Atabəylərin sikkəsi tapıldı: üstünəki yazı... “Azerfon”​ yeni baş icraçıdirektorun təyinolunduğunuelan edir Vahid Əhmədov: “Hansısa oliqarxın rayonlara ”krışa"lıq etməsi düzgün deyil" Britaniya mətbuatı: Zərrab məsələsi Türkiyəyə milyardlarla dollar ziyan vura bilər
    File engine/metagen.php not found.