YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA

    YENİ ƏMƏLİYYAT VƏ SAVAŞ MEYDANI – KİBERMƏKAN:Estoniya hakerlərlə mübarizədə NATO-ya necə kömək edir? - ARAŞDIRMA


    Yuriy Onişenko

    "Yevropeyskaya pravda”, Ukrayna

     

    Artıq kiberməkan əvvəllər su, hava və quruda olduğu kimi, döyüş meydanına çevrilib. Çoxları üçün görünməz olan təhdidlər, əslində, adi silah istifadəsindən daha çox və sürətli problem yarada bilər. 

    NATO rəsmi olaraq kiberməkanı əməliyyat mühiti kimi tanıyıb və beləliklə, onda mövcud olan təhdidləri hərbi təhdidlərlə bərabərləşdirib. Alyansda yeni təhdidlər nəzərə alınmaqla, müdafiə strategiyasına yenidən baxılır. Bunun üçün noyabrın əvvəlində Kiberəməliyyatlar Mərkəzinin yaradılması qərara alınıb və Rusiya təhdidiylə bağlı olaraq, komanda strukturunda artıq islahat aparılıb.

    ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Norveç, İspaniya, Danimarka və Hollandiya artıq öz hərbçiləri üçün kibermüharibə şəraitində fəaliyyət mexanizmlərini işləyib hazırlayır və ümid edirlər ki, ümumi kibertəhlükəsizlik doktrinası 2019-cu ildə işləməyə başlayacaqdır.

     

    Estoniya kibermüdafiənin ağzında

     

    Avropanın kibermüdafiəsinin möhkəmləndirilməsində Estoniya aparıcı rol oynayır. Bu kiçik Baltik ölkəsi İnformasiya Texnologiyaları (İT) sferasında bütün kontinent ölkələri arasında, demək olar ki, ən qabaqcılıdır. Burada elektron hökumət fəaliyyət göstərir, seçkilərdə elektron səsvermə keçirilir, onlayn olaraq göstərilən çoxsaylı xidmətlər mövcuddur. Estonlar zarafatla deyirlər ki, onların ölkəsində onlayn mümkün olmayan yalnız iki şey vardır – boşanmaq və öz ölümü haqqında məlumat vermək.

    NATO-nun Kibermüdafiə üzrə qabaqcıl texnologiyalar birləşmiş mərkəzinin (CCDCOE) Tallindəki mənzil-qərargahı

     

    Təəccüblü deyil ki, bu gün Avropa kibertəhlükəsizliyinin flaqmanı olan, NATO-nun Kibermüdafiə üzrə Qabaqcıl Texnologiyalar Birləşmiş Mərkəzi (NATO Cooperative Cyber ​​Defence Centre of  Excellence – CCDCOE) məhz Tallində yaradılıb. NATO-da formal olaraq komanda strukturuna daxil edilmədən akkreditasiya olunan bu Mərkəz alyansın kibertəhdidlərdən müdafiə üzrə fəaliyyətinə böyük təsir göstərir. Mərkəzi 7 ölkə təsis edib, ancaq bu gün onların sayı 20-yə çatıb –  17-si NATO üzvü, 3-ü isə tərəfdaş dövlətlərdir.

    Mərkəzin Tallinin ətrafındakı mənzil-qəragahı mühafizənin rejim obyekti hesab etdiyi hərbi bazaya heç oxşamır. Daş divarlarının qalınlığı 1 metrdən çox olan, bir neçə iki mərtəbəli bina. Və heç bir Wi-Fi şəbəkəsi, yalnız müdafiə olunan rabitə kanalları.

    Mərkəzin unikallığı ondadır ki, orada hərbçilər, mülki şəxslər və hökumət nümayəndələri bir yerdə işləyirlər. Mərkəzin işi üç əsas istiqamətə yönəlib: tədqiqat, təlimlər və tədris.

    Qeyd etmək lazımdır ki, bu, hakerlərlə mübarizə üzrə əməliyyat hissəsi deyil. Xeyr, onlar müxtəlif ölkələrdən olan, sonradan milli kibertəhlükəsizliyi təmin edən mütəxəssisləri məşq etdirir, həmçinin NATO və tərəfdaşlarla informasiya mübadiləsi edirlər.

    Ən pis kibertəhdid tipi haqqındakı suala Mərkəzin direktoru Merle Mayqre birmənalı cavab verir: bu, dövlət səviyyəsində dəstəklənən hücumlardır.

    Mayqre qeyd edir ki, "İnfrastruktura və hərbi obyektlərə yönəlik ciddi və uzunmüddətli hücumlar üçün yalnız böyük ölkələr yetərli ehtiyatlara malikdir”. O, konkret ölkə adı çəkməkdən imtina edir. Yeri gəlmişkən, Böyük Britaniyanın Baş naziri Tereza Meyin bu yaxınlardakı, "Rusiya kimi düşmən ölkələrin hərəkətlərinə göz açmağa” çağıran kəskin bəyanatını xatırlamaq kifayətdir. İki həftə bundan əvvəl Böyük Britaniyanın Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi Rusiyanı Britaniya KİV-lərinə, enerji və telekommunikasiya sektoruna hücumda ittiham etdi, britaniyalılarsa CCDCOE-nin iştirakçılarıdır.

    Mərkəz hər il kibermüdafiə sahəsindəki ekspertlərə dünyada ən böyük "Locked Shields” kibertəlimi keçirir. Mahiyyətcə bu, əfsanəyə görə, düşünülmüş ölkənin haker hücümüna qarşı mübarizə aparan komandaların yarışıdır. Fiziki olaraq, bütün komandalar öz ölkələrində qalırlar, mərkəzdə yalnız müşahidəçilər olur. Onların vəzifəsi – real zamanda kiberhücümü dəf etmək və həyati mühüm olan ifrastrukturu müdafiə etməkdir. Təlimlərdə real obyektlərə hücüm modullaşdırılır və həqiqi hücum zamanı tətbiq edilən protokollar işə salınır.

    Mərkəzin səylərilə, hücum zamanı ölkələrin əməl edəcəyi, kibermüdafiə üzrə doktrina – vahid hərəkət alqoritmi işlənib hazırlanır. Ən başlıcası odur ki, doktrinada əks-tədbirlər mexanizmi də yazılacaqdır. Gözlənilir ki, NATO bu doktrinanı 2019-cu ildə qəbul edəcək.

     

    Müdafiədən hücuma

     

    2007-ci ildə Estoniya dünyada Rusiyanın dövlət səviyyəsində dəstəklədiyi hakerlərin hücumuna məruz qalan ilk ölkə oldu. Təəccüblü deyil ki, kibermüdafiə artıq Müdafiə Nazirliyinin əsas iş istiqamətlərindən biridir. Bu il Estoniyada NATO-nun miqyaslı hərbi kibertəlimi – "Cyber ​​Сoalition” keçirildi. Onlar "Locked Shields” təlimindən onunla fərqlənirlər ki, ilk növbədə ölkələrin qarşılıqlı əlaqəsi və təsiri üçün nəzərdə tutulurlar.

    Təlimlərin direktoru general-leytenant Andres Kuusk izah edir: "Bu, nə haker marafonu, nə də yarışdır. Bizim əsas vəzifəmiz – ölkələri qarşılıqlı əlaqəyə və təhdidlərə birgə cavab verməyə məcbur etməkdir”.

    Bu il təlimlərdə 20 NATO ölkəsi, 5 tərəfdaş ölkə, həmçinin NATO və ilk dəfə AB strukturları iştirak etdilər. İştirakçılara 6 ssenari təklif edilir, onlar bunlardan istənilən birini və ya hamısını birdən seçə bilərlər. Əfsanələrdən biri Estoniyada qeyd edilən, tamamilə real vəziyyət olan, Müdafiə Nazirliyi əməkdaşlarının ağıllı telefonlarının "sındırılması”dır. Təlimlər zamanı iştirakçılar yalnız təhdidlə mübarizə etməməli, eyni zamanda müəyyən etməlidirlər ki, digər ölkələrlə informasiya mübadiləsi etməlidilərmi.

    Kuusk qeyd edir: "Şəbəkədə baş verən insidentlər çox həssas məsələdir, heç də hər kəs, hətta həllini tapsa da, informasiyanı bölüşmək istəmir. Hər gün dünyada kritik infrastruktur obyektlərinə onlarla kiberhücum olur və bizim vəzifəmiz onlara hazırlaşmaqdır”.

    Kibersilahdan istifadə problemi Avropada həssas məsələdir, belə ki, demokratik hökumətlər avtoritar rejimlərin istifadə etdiyi eyni metodlardan istifadə etmək istəmirlər. Hələlik, NATO mütəxəssisləri öz diqqətlərini şəbəkələrin müdafiəsinə və məlumatların oğurlanması və ya onlarla manipulyasiya edilməsi cəhdlərinin qarşısının alınmasına cəmləyirlər. Ancaq ayrı-ayrı ölkələr yalnız müdafiəyə hazırlaşmırlar. ABŞ, Böyük Britaniya, Hollandiya, Almaniya və Fransa öz silahlı qüvvələri tərkibində artıq kiberkomandanlıq – kiberhücumlarla mübarizə üçün, eyni zamanda cavab zərbəsi endirmə qabiliyyəti olan xüsusi hissələr yaradıblar.

    Estoniya 2020-ci ildə əks-tədbirlər üçün kibersilahının da olacağını nəzərdə tutaraq, oxşar hissəni növbəti ildə istifadəyə vermək niyyətindədir. Estoniya Müdafiə Nazirliyinin nümayəndəsi Erki Kodar qeyd edir: "Siz kiberməkanda yalnız müdafiə ilə məhdudlaşa bilməzsiniz”.

    Şərq tərəfdaşlarının təhlükəsizliyi

     

    Estoniya kibertəhlükəsizlik sahəsində şərq tərəfdaşları ilə, o cümlədən Ukraynavə Gürcüstanla əməkdaşlığa da diqqət ayırır. Birgə iş əsasən personalın hazırlanmasından, texniki məsləhət və avadanlığın verilməsindən ibarətdir. Bu ilin aprelində Estoniya Müdafiə nazirliyi general Valeri Saarı Ukraynada müdafiə texnologiyaları və innovasiyaları üzrə nümayəndə təyin etdi. Estoniya həmçinin, Ukraynanın kibertəhlükəsizliyinin dəstəklənməsi üçün NATO-nun müvafiq fonduna 100 min avro ayırdı.

    Kodar qeyd edir: "Biz Ukraynanın Müdafiə Nazirliyi, mülki sektoru və sənayesilə əməkdaşlıq edirik. Ukraynada kiberagentliyin yaradılması təşəbbüsü də var, biz onu dəstəkləyirik”.

    Ukrayna hərbçiləri kibertəlimlərdə hələ iştirak etmirlər, ancaq Estoniyada qeyd edirlər ki, yeni iştirakçıları qəbul etməyə hazırdırlar. Axı Rsusiya kibertəhdidinin Ukraynadan keçməklə, Avropaya da asanlıqla zərər vura biləcəyini anlayırlar. "Petya.A" kompüter virusu bu yaxınlarda buna inanmaq imkanı yaradıb artıq…

    Tərcümə Strateq.az-ındır


    скачать dle 10.6фильмы бесплатно

    Oxunub : 99


    Digər Xəbərlər
    Gündəm
    İdman Xəbərləri
    Şou-Biznes
    Facebook Səhifəmiz
    İçxəbərlər.info © 2015 - Bütün Hüquqlar Qorunur. Saytdan götürülən bütün materiallara istinad vacibdir.
    SON XƏBƏRLƏR LENTİ:
    Kərə yağları ziyanlıdırmı? - Mütəxəssis açıqladı Çayrəsullu kəndinə sel ciddi ziyan vurub- Foto+Video Təyyarə təcili eniş etdi - 52 nəfər yaralandı “Nar” Ramazan ayında danışıqları ikiqat sərfəli etdi Polisdə döyüldüyünü deyən qadının iddialarına DİN-dən CAVAB: ''O, hay-küy salaraq qəfil DYPB-yə daxil olub' Göbələkdən kütləvi zəhərlənmə: 15 nəfər ölüb – YENİLƏNİB Jurnalist Ülviyyə Həsənaqızına dəstək məqsədilə xeyriyyə aksiyası keçirilib-foto Q.Paşayeva Avstraliya Xarici İşlər naziri ilə görüşdə Qarabağdan danışıb “Nar” Ümumrespublika İnformatika Olimpiadasının qaliblərini mükafatlandırdı Q.Paşayeva Laosun Qadınlar Birliyinin nazir müavini Bouachanh Syhanath ilə görüşdə Qarabağdan danışıb Ermənistan XİN: “Münaqişənin sülh yolu ilə həlli vacibdir” Bakıda OĞURLUQ: Ödəmə aparatını kəsib, pulu apardılar - FOTO Valideynlər uşaqları elə həddə gətirirlər ki, iş hətta intihara sürüklənir Ərdoğan: “İsrailin zülmünə razılıq verməyəcəyik” “Yeni nazirlər hər şeyi ələ alıb buynuz göstərəcəklər” Şamaxıda dəhşətli intihar - 13 yaşlı şagird özünü asdı Jirinovski Böyük Azərbaycan xəritəsi yaydı – bu, nəyin mesajıdır? “Normal adam deyə bilməz ki, şəhidlər bizə görə şəhid olmayıblar...” Q.Paşayeva Banqladeşin baş naziri ilə görüşdə Qarabağdan danışıb Gözlər Türkiyə və İranda: islam dünyası birləşəcək? Mərhum jurnalistin bacısına mənzil verildi Qaloş... Sabunçuda əməliyyat - Narkotacir saxlanıldı “Nar” yeni “Avropa” paketini təqdim etdi Bakıda lift şaxtaya düşüb, 4 nəfər ağır xəsarət alıb “Koroğlu” MMC-də Eldar Mahmudov çetesinin izləri - sensasion faktlar Öd daşı nə zaman yaranır? İran üçün həyəcan təbili: İsraildən həlledici hücum Nazir üzr istədi, aksiyaya bir həftə fasilə verildi - Video Azərbaycanın “Qarabağ qaziləri” futbol komandası Gürcüstanın “Tblisi” komandasına qalib gəldi “Nar” mətbuat nümayəndələri ilə ənənəvi görüşünü keçirdi Q.Paşayevanın təklifini Sivas bələdiyyə başqanı dəstəkləyib İcra başçısı Lütvəli Babayev ictimai fəalı qondarma ittihamla şərləyib həbs etdirdi "Həyat Fondu”nun yaranmasından bir il ötür. Qənirə Paşayeva Efeler bələdiyyə başqanı ilə görüşüb və Qarabağla bağlı çağırış edib AMEA-da 9 yaşlı məktəbli ilə görüş keçirildi- Fotoıar Azərbaycanda azyaşlıların toyu oldu: Bəyin 12, gəlinin isə 14 yaşı var (FOTO) 5 nəfər həbs edildi (VİDEO) “Nar”ilə “WhatsApp” artıq pulsuzdur Səlim Müslümova daha bir zərbə - korrupsiya ittihamı rəsmiləşdi IDMANÇILAR ÜMUMMILLI LIDERIN MƏZARI ÖNÜNƏ ƏKLIL QOYUBLAR Q.Paşayeva Sivasın ən böyük parkı Azərbaycan-Qarabağ parkı və Şəhidlər abidəsinin açılışında iştirak edib. II Dünya Müharibəsində Tarixi Qələbənin Əldə Edilməsində Xalqimizin Qəhrəmanliği Heç Vaxt Unudulmayacaq İrəvanda etiraz aksiyası keçirilir - VİDEO Bu gün televizyalar abırsızlar,əxlaqsızlar yuvasına çevrilib Ulu Öndər Heydər Əliyev 95: Dünyaya Təqdim Olunan Yeni Azərbaycan “Heydər Əliyev irsi: multikulturalizm və müasir dövlət quruculuğu paradiqmaları” mövzusunda Beynəlxalq konfrans keçirilib. Q.Paşayeva Kocaeli Kitab Fuarında konfrans verib və Şuşadan danışıb Şuşanın işğalından 26 il ötür İcra başçısı dəhşətli qəzadan DANIŞDI: "Laped onların üstünə aşıb, boğulublar" Bakıda dərman mafiyasına qarşı əməliyyat: Həbslər var “Heydər Əliyev və Azərbaycanın inkişaf konsepsiyası” mövzusunda elmi-praktik konfrans keçirilib. Qənirə Paşayeva Malayziyanın tanınmış şəxsiyyətləri ilə Qarabağdan danışıb Millət vəkili Q.Paşayeva Malaziyada Azərbaycanla bağlı geniş məruzə ilə çıxış edib. Bineqedi rayonunda yaşayan gözəl bir ailənin vətənpərvər evladları, Əli və Zəhra. Tofiq Musayevdən növbəti möhtəşəm qələbə -Video “Nar”-dan 40 qəpiyə bütün istiqamətlərə günlük 20 dəqiqə Nazirlər Nazim İbrahimovun qızının toyuna qatılmadı - FOTO Yaşlı kişi marketin qarşısında öldü, yoxsa öldürüldü? - Göyçayda Qaradağ rayon Ümummilli Lider Heydər Əliyevin doğum gününə həsr olunmuş Cüdo növü üzrə Açıq Respublika Turniri keçirildi. Kiyevdə partlayış baş verib, ölən var Bakıda mikroavtobus yanıb Millət vəkili Q.Paşayeva Milli Məclisdə əlillərin hüquqları ilə bağlı təkliflərlə çıxış edib Ziya Məmmədovun oğlu 20 milyona bu ölkənin vətəndaşlığını aldı Aprel şəhidi Murad Məmmədov haqqında “Şərəfli ad” sənədli filmi təqdim olundu Nazir müavinindən əlilləri sevindirəcək AÇIQLAMA Misir Mərdanovun kürəkəni işdən çıxarıldı Abşeronda idman fənn aylığına yekun vuruldu Nazirlikdən 1 saylı körpələr evi ilə bağlı yayılan görüntülərlə bağlı AÇIQLAMA ŞİRVAN SAKİNİNDƏN NARKOTİK MADDƏ GÖTÜRÜLÜB I rübdə “Nar”ın mobil internetindən istifadə 68% artıb Mərhum jurnalistin bacısı kirayə haqqını ödəyə bilmir - PROBLEM FHN-in əməkdaşı kempo-karate döyüş növü üzrə dünya çempionatında ikinci yeri tutub Sevgi dolu bir dünya üçün dəyişək-Kəmalə Paşayeva Novruz Məmmədovdan daha bir qərar - Tütünlə bağlı yenilik "Bu ölkə 2025-ci ildə nüvə silahı hazırlaya bilər" - Ağ Ev Süpürgəçi zibil qutusunda qızıl külçələr tapdı Deputatı döyüb Bakıya qaçan kimdir? – VİDEO ULU ÖNDƏR HEYDƏR ƏLİYEVİN DOĞUM GÜNÜNƏ HƏSR EDİLMİŞ TƏDBİR KEÇİRİLDİ "Qarabağla bağlı heç bir güzəştdən söhbət gedə bilməz"-Paşinyan Bakıda tarixi binanın üzərində tikilən bu mənzil kimə məxsusdur? – AÇIQLANDI (FOTO) “Şəfa Broyler” şirkəti məhsullarının qiymətini 15 faiz qaldırdı - QİYMƏT CƏDVƏLİ Milli Məclisin plenar iclası başladı “Gilan Holdinq” vətəndaşın torpağını mənimsəyib? Bağça müəllimi dəcəllik edən uşağı dostlarına döydürtdü - FOTO+VİDEO “Oftalmologiyanın aktual problemləri” adlı beynəlxalq elmi-praktiki konfrans keçirildi-Video Qarabağ qazilərindən ibarət futbol komandası Gürcüstanın eyniadlı komandası ilə görüşəcək. Sabahdan ibtidai siniflər tətilə çıxır Qaçış başladı: Milyonçular Rusiyadakı əmlaklarını satır Sərnişinlərə şad xəbər: 17 marşrut xətti... Bələdiyyə məktəblərinin yaradılmasına məhdudiyyət qoyulmayacaq “Onlar etdikləri hər bir əmələ görə cavab verəcəklər” QHT “Yaşlı insanlar üçün sosial adaptasiya və dəstək proqramı” layihəsinin icrasına başlayıb Nə üçün axşam yumurta yemək olmaz? Bakıda üçmərtəbəli villa yandı Masallıda avtomobilin vurduğu 20 yaşlı gənc ölüb Şamaxı sakini Şirvangöldə boğulub Sabah hava buludlu olacaq, külək əsəcək Səudiyyə Ərəbistanı Gürcüstanda səfirlik açacaq DİM sınaq imtahanları keçirir
    File engine/metagen.php not found.